wtorek, 29 grudnia 2015

Lasy naturalne


Czym jest las naturalny, zbliżony do naturalnego? O pierwotnych lasach nie ma już raczej mowy, na terenie naszego kraju nie istnieją, być może za lasy pierwotne należy uznać bardzo małe fragmenty nienaruszonych lasów w rezerwacie ścisłym Białowieskiego PN. Dla naszych rozważań uznajmy, że lasów pierwotnych już nie ma. Na wstępie ustalmy również, że wyłączamy takie zniekształcające oddziaływania globalne jak zmiany klimatu i zanieczyszczenie powietrza.
Czym zatem jest las naturalny? 


1. Jest to ekosystem podlegający naturalnym zmianom, fluktuacjom, żyjący "siłą natury", odnawiający się sam, bez sztucznego odnowienia.

2. O "prawidłowym" składzie gatunkowym, podlegającym cyklicznym zmianom, także zmianom trwałym na skutek, np. oddziaływania klimatu. Próba korekty naturalnych zmian, co ma np. miejsce w Puszczy Białowieskiej jest infantylna i śmieszna. Prowadzi co prawda do osiągnięcia pożądanego składu gatunkowego i struktury, ale jej założeniem jest homocentryzm, przekonanie, że natura potrzebuje zwierzchnictwa ludzi. Ten ułamek lasów naturalnych w zarządzie LP zasługuje jednak na inne traktowanie - choćby po to, by obserwować kierunki rozwoju zbiorowisk leśnych w warunkach bez bezpośredniego oddziaływania.
3. Jest to ekosystem żyjący wg. "praw natury", a nie zamysłów człowieka.
4. Posiada duży udział starodrzewów oraz tzw. "martwego drewna".
5. Może być użytkowany, jednak to użytkowanie musi polegać na jednostkowym wyrębie, nie zaburzającym znacząco warunków świetlnych. Użytkowanie musi być prowadzone w umiarkowany sposób, z koniecznym pozostawieniem dużej ilości przestojów (warunek konieczny!). Najlepiej (z racji małej ilości takich drzewostanów) zaniechać użytkowania w ogóle.
6. Posiadający - w obecnych czasach to najważniejsza cecha - zdolność do regeneracji w skali 50 - 100 lat po intensywnym użytkowaniu. Warunkiem jest zaprzestanie użytkowania i brak sztucznych odnowień. Taki las, w szczególności jeśli zajmuje dużą powierzchnię - jest w stanie się zregenerować.
7. Jest to las "trwający od zawsze", którego istnienie udokumentowane jest historycznie i topograficznie, nie sadzony ręką człowieka.

Niektórzy leśnicy próbują zaprzeczyć istnieniu lasów naturalnych twierdząc, że w rzeczywistości nie istnieją. Podają argument zanieczyszczeń powietrza i zmian klimatu, które to oddziaływania rzekomo mają pierwszoplanowy wpływ - co ich zadaniem uzasadnia ingerencję i dowolne modelowanie lasu. Jeszcze raz zaznaczam, jest to myślenie błędne. Natura zawsze dąży do stanu optimum, wiele negatywnych zamian, np. na skutek poprawy jakości powietrza (kazus powrotu jodły) jest odwracalnych. Wbrew pozorom problemem nie są spory naukowe, ale filozoficzne. Tak, filozoficzne! Filozofia "ja wiem najlepiej", akurat w zarządzaniu lasami naturalnymi jest zgubna, tym bardziej, że takie lasy naturalne zajmują promile lasów w naszym kraju. Problemem są: homocentryczna filozofia, polityka, w skali mikro - pieniądze (w skali makro są to śmiesznie małe pieniądze utracone na skutek zaprzestania użytkowania), a także podburzanie społeczeństwa i propaganda - prowadzona przez niektóre "grupy interesów". Oczywiście nie można ignorować tych, którzy utrzymują się z uzytkowania lasów naturalnych. Potrzebny jest tu mechanizm kompensacji  - wypłacany z budżetu centralnego do samorządów lub w inny sposób amortyzujący straty ekonomiczne. Pole do dyskusji jest duże.

3 komentarze:

  1. Dobry tekst. Jako uzupełnienie polecam artykuł prof. Olaczka - Naturalność i różnorodność przyrody: której wartości przysługuje pierwszeństwo ochrony?.
    Jako wartości, naturalność i różnorodność mogą być
    podłączane do uniwersalnych wartości humanistycznych:
    prawdy, dobra, piękna. Naturalność w przyrodzie jest tym, czym prawda wśród ludzi, a różnorodność kojarzy się z dobrem i pięknem
    . Kontynuując tok rozumowania prof. Olaczka: zarówno prawda jak też naturalność to wartości dziś relatywizowane i deprecjonowane. Za to różnorodność hmmm czy faktycznie może być zawsze utożsamiana z dobrem i pięknem?

    OdpowiedzUsuń
  2. Swoją drogą w tym samym tomie jest też artykuł o projektowanym Turnickim Parku Narodowym (też polecam :-)

    OdpowiedzUsuń
    Odpowiedzi
    1. Czytałem, bardzo ciekawy tekst. Pozdrawiam. http://www.botany.pl/kop-pan/doc_pdf/Ochrona_pl_2014_all.pdf

      Usuń